• Pomoc społeczna i zasady jej przyznawania
• Zasady udzielania pomocy społecznej
• Świadczenia pieniężne
• Świadczenia niepieniężne

Pomoc społeczna i zasady je przyznawania

Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593 z późniejszymi zmianami) oraz przepisy szczególne.

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje:

1. osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
2. cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 128, poz. 1175, z późn. zmianami), zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczpospolitej Polskiej statusu uchodźcy
3. obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy uzyskali zezwolenie na pobyt

Zasady udzielania pomocy społecznej

Procedura związana z przyznaniem/odmową przyznania pomocy:

1. Świadczenia pomocy społecznej udzielane są
   • na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego, innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego
   • z urzędu (tzn. bez wniosku), ale za zgodą osoby zainteresowanej
2. Wniosek należy złożyć we właściwym Zespole Pracowników Socjalnych – jest ich 8, a każdy obsługuje mieszkańców określonego obszaru miasta.

   Z uwagi na fakt, iż nie zawsze Zespół położony najbliżej miejsca zamieszkania jest tym, który obsługuje dany adres, w razie niejasności należy upewnić się o swojej przynależności terytorialnej telefonicznie

   Zespoły pracują w godzinach 8.00-16.00, jednak z uwagi na wizyty w środowiskach i pracę socjalną, klienci są przyjmowani w Zespołach w godzinach 8.00-10.00 i 14.00-16.00

   Wniosek można również złożyć w sekretariacie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Białymstoku ul. Malmeda 8

3. Wpływ wniosku o pomoc rozpoczyna postępowanie administracyjne – w ciągu miesiąca zostanie wydana decyzja administracyjna przyznająca lub odmawiająca przyznania pomocy o jaką ubiega się Wnioskodawca. W uzasadnionych przypadkach może się zdarzyć, że termin załatwienia sprawy zostanie przedłużony do 2 miesięcy – Wnioskodawca jest o tym informowany na piśmie
4. W ciągu dwóch tygodni od złożenia wniosku pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania, który ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, wydania opinii w celu ustanowienia rodziny zastępczej w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, dokonywania oceny sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki oraz skierowania dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej

   Podczas wywiadu precyzowane są potrzeby wnioskodawcy oraz określane są właściwe formy pomocy

5. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu

   W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych

6. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym

   Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia

7. Osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować Ośrodek, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń
8. Świadczenia pieniężne mogą być wypłacane w kasie Ośrodka, przekazywane na konto, a w uzasadnionych przypadkach (w szczególności osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności) przesyłane pocztą na adres domowy
9. Od każdej decyzji służy prawo odwołania

Powody uzasadniające przyznawanie świadczeń

Pomocy społecznej udziela się z powodu (art. 7 ustawy o pomocy społecznej):

1. ubóstwa
2. sieroctwa
3. bezdomności
4. bezrobocia
5. niepełnosprawności
6. długotrwałej lub ciężkiej choroby
7. przemocy w rodzinie
8. potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności
9. bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych
10. braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze
11. trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy
12. trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego
13. alkoholizmu lub narkomanii
14. zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej
15. klęski żywiołowej lub ekologicznej

Kryteria dochodowe mające wpływ na prawo do świadczeń

Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje

• osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (jest to tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej)
• osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł (jest to tzw. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie)
• rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tzw. kryterium dochodowe rodziny) - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów uzasadniających przyznanie świadczeń - podanych wyżej

  Kryterium dochodowe rodziny ustala się mnożąc kwotę 351 zł przez liczbę osób w rodzinie (np. kryterium na rodzinę 3-osobową wynosi 1053 zł)

Pozostałe zasady:

1. W systemie pomocy społecznej przez rodzinę rozumie się osoby spokrewnione i niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące
2. Dochód ustala się w oparciu o kwoty netto, a w jego skład wliczane są m.in.: zarobki, świadczenia ZUS, dodatek mieszkaniowy, świadczenia rodzinne, dochód z gospodarstwa rolnego (liczba hektarów przeliczeniowych), otrzymywane alimenty
3. Osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej
4. Osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej, a za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń
5. Zgłoszenie się z wnioskiem do pomocy społecznej nie oznacza automatycznie, że zostanie ona przyznana – zgłaszane potrzeby muszą odpowiadać celom i mieścić się w możliwościach pomocy społecznej
6. Warunkiem otrzymania pomocy jest wykorzystanie przez osoby/rodziny ubiegające się o pomoc własnych uprawnień, zasobów i możliwości mających na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych
7. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej

Świadczenia pieniężne

1. Zasiłek stały
2. Zasiłek okresowy
3. Zasiłek celowy
4. Zasiłek celowy na żywność z Programu Rządowego „Posiłek dla Potrzebujących”
5. Specjalny zasiłek celowy
6. Zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie
7. Pomoc dla rodzin zastępczych
8. Pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki osobom opuszczającym niektóre typy placówek opiekuńczo–wychowawczych, domy pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze, specjalne ośrodki szkolno–wychowawcze, młodzieżowe ośrodki wychowawcze oraz rodziny zastępcze
9. Świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla uchodźców

­Zasiłek stały

Jest to świadczenie obligatoryjne (obowiązkowe) przysługujące na podstawie art. 37 ustawy o pomocy społecznej osobom całkowicie niezdolnym do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, spełniającym kryterium dochodowe (dochód osoby samotnie gospodarującej musi być niższy od kwoty 477 zł, zaś w przypadku rodziny – dochód własny osoby ubiegającej się o zasiłek stały oraz dochód na osobę w rodzinie musi być niższy od kwoty 351 zł).

Zasiłek stały ustala się w wysokości:

1. w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł) a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 444 zł miesięcznie
2. w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie (351 zł) a dochodem na osobę w rodzinie

Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie

Świadczenie to jest zadaniem zleconym gminie, finansowanym z budżetu państwa

­Zasiłek okresowy

Świadczenie przysługuje na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej osobom i rodzinom o dochodzie niższym od kryterium ustawowego, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego

Zasiłek okresowy ustala się:

1. przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie
2. w przypadku rodziny – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny

W 2006 r. minimalna wysokość zasiłku okresowego wynosi:

1. w przypadku osoby samotnie gospodarującej – 35% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby
2. w przypadku rodziny – 25% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem rodziny

Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł

Okres, na jaki przyznane zostanie to świadczenie, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy

Istnieje możliwość otrzymania zasiłku okresowego w kwocie wyższej niż minimalna (ze środków budżetu gminy ) – w sytuacji kiedy klient szczególnie aktywnie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, np. przystąpi do kontraktu socjalnego, programu wychodzenia z bezdomności, uczestniczy w proponowanych kursach, szkoleniach, wykonuje prace społecznie użyteczne

­Zasiłek celowy

Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym przyznawanym na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu

­Zasiłek celowy na żywność z Programu Rządowego „Posiłek dla Potrzebujących”

Obecnie można ubiegać się również o zasiłek celowy na zakup posiłku/żywności w ramach Rządowego Programu „Posiłek dla Potrzebujących” – kryterium dochodowe obowiązujące przy tej pomocy wynosi 150% kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, tj. dla osoby samotnej 715,50 zł, dla rodziny – 526,50 zł na osobę w rodzinie

­Specjalny zasiłek celowy

Jest świadczeniem przyznawanym na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej i może być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe – w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny

Zasiłek celowy specjalny ma charakter uznaniowy, a zatem przyznanie go zależy od okoliczności sprawy oraz środków finansowych będących w dyspozycji Ośrodka na tę formę pomocy

­Zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie

Pomoc w formie pieniężnej w celu ekonomicznego usamodzielnienia może być przyznana w formie jednorazowego zasiłku celowego lub nieoprocentowanej pożyczki

Warunki udzielenia i spłaty pożyczki oraz jej zabezpieczenie określa się w umowie z gminą

Pożyczka może być umorzona w całości lub w części, jeżeli przyczyni się to do szybszego osiągnięcia celów pomocy społecznej

Pomoc w formie rzeczowej w celu ekonomicznego usamodzielnienia następuje przez udostępnienie maszyn i narzędzi pracy stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy oraz urządzeń ułatwiających pracę niepełnosprawnym

Podstawą odmowy przyznania albo ograniczenia rozmiarów pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie może być uchylanie się przez osobę lub rodzinę ubiegającą się o pomoc od podjęcia odpowiedniej pracy w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu albo poddania się przeszkoleniu zawodowemu

Pomoc w celu ekonomicznego usamodzielnienia nie przysługuje, jeżeli osoba lub rodzina ubiegająca się otrzymała już pomoc na ten cel z innego źródła

Aktualnie, ze względu na wzrost liczby świadczeniobiorców i ograniczoną ilość środków finansowych, MOPR w pierwszej kolejności zaspokaja najbardziej niezbędne i uzasadnione potrzeby bytowe

W związku z powyższym, obecnie Ośrodek nie ma wystarczających środków finansowych by przyznawać pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie, nawet jeśli Wnioskodawca spełni wszystkie wymagane kryteria do jej uzyskania

Świadczenia niepieniężne

1. Obiady i usługi w Dziennym Domu Pomocy Społecznej
2. Obiady dzieciom w szkołach i przedszkolach
3. Posiłki w ramach Programu Rządowego „Posiłek dla Potrzebujących”
4. Schronienie, niezbędne ubranie
5. Sprawienie pogrzebu
6. Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze
7. Składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne
8. Praca socjalna
9. Poradnictwo specjalistyczne

­Posiłki dla osób dorosłych, obiady dla dzieci w szkołach

Pomoc w postaci jednego gorącego posiłku przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić

Osoby dorosłe posiłek mogą spożyć w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, natomiast dzieci i młodzież w przedszkolu lub szkole

­Schronienie, niezbędne ubranie

Udzielenie schronienia następuje poprzez możliwość noclegu w noclegowni, ogrzewalni, domu dla bezdomnych

Przyznanie niezbędnego ubrania następuje przez dostarczenie osobie potrzebującej bielizny, odzieży, obuwia odpowiednich do pory roku

­Sprawienie pogrzebu

Sprawienie pogrzebu, w tym osobom bezdomnym, odbywa się w sposób ustalony przez gminę, zgodnie z wyznaniem zmarłego

­Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze

Jedną z niepieniężnych form pomocy są:

• usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych domach pomocy
• specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w ośrodkach wsparcia

Pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, także w przypadku gdy opieki nie może zapewnić jej rodzina

Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem

Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym

Usługi opiekuńcze mogą przysługiwać również osobie przebywającej w ośrodku wsparcia, czyli: środowiskowym domu samopomocy, dziennym domu pomocy, domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schronisku i domu dla bezdomnych oraz klubie samopomocy

Odpłatność za wspomniane usługi opiekuńcze ustalana jest w zależności od dochodu świadczeniobiorcy zgodnie z Uchwałą Nr XXVI/248/04 Rady Miejskiej Białegostoku z dnia 31 maja 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania

Istnieje możliwość zwolnienia częściowego lub nawet całkowitego z odpłatności za usługi w przypadku udokumentowania wydatków klienta związanych z leczeniem, śmiercią w rodzinie, stratami z powodu wypadków losowych lub innych uzasadnionych przyczyn

Odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze ustalana jest zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacji osób świadczących takie usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zasad i trybu ustalania i pobierania opłat za te usługi, jak również warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat (Dz. U. z 1997 r. Nr 2 poz. 12)

W przypadku usług specjalistycznych również istnieje możliwość całkowitego lub częściowego zwolnienia od ponoszenia opłat za w/w usługi

­Składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne

Opłacanie składki zdrowotnej następuje za osoby, które nie posiadają ubezpieczenia z innego tytułu, a są uprawnione do zasiłku stałego z pomocy społecznej

Opłacanie składki na ubezpieczenie społeczne następuje za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny (dotyczy osoby nie podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i rentowego)

­Praca socjalna

Praca socjalna świadczona jest na rzecz poprawy funkcjonowania osób i rodzin w ich środowisku społecznym.

Praca socjalna prowadzona jest z osobami, rodzinami w celu rozwinięcia lub wzmocnienia ich aktywności i samodzielności życiowej, a ze społecznością lokalną w celu zapewnienia współpracy i koordynacji działań instytucji i organizacji istotnych dla zaspokojenia potrzeb członków społeczności

Praca socjalna świadczona jest osobom i rodzinom bez względu na dochód

Praca socjalna jest świadczona przez Zespoły Pracowników Socjalnych Ośrodka oraz przez Klub Seniora – dla osób starszych

­Poradnictwo specjalistyczne

Poradnictwo specjalistyczne, w szczególności prawne, psychologiczne i rodzinne, jest świadczone osobom i rodzinom, które mają trudności lub wykazują potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu swoich problemów życiowych, bez względu na dochód

W MOPR pomoc w zakresie poradnictwa prowadzą:

• Ośrodek Interwencji Kryzysowej (porady psychologiczne i rodzinne)
• Dział Specjalistycznego Poradnictwa Socjalnego (porady w zakresie pomocy społecznej oraz porady prawne)
• Zespół Pracowników Socjalnych Nr 9 (porady dotyczące osób niepełnosprawnych)

Potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.) daje prawo osobom nie ubezpieczonym, które posiadają obywatelstwo polskie i posiadają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, spełniającym jednocześnie kryterium dochodowe i majątkowe określone w ustawie o pomocy społecznej do świadczeń opieki zdrowotnej na okres 30 dni

W stosunku do tych osób dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej jest decyzja wydana przez Dyrektora MOPR

Decyzję wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym występuje osoba Zainteresowana, a sytuacjach nagłych – zakład opieki zdrowotnej udzielający świadczeń zdrowotnych